Lư nhân Quả

Phúc Trung

I.- Định nghĩa : Nhân là nguyên nhân, quả là kết quả. Nhân là công năng phát động, quả là sự h́nh thành của năng lực phát động ấy. Nhân quả là một định luật tất nhiên, nêu rơ sự tương quan, tương duyên giữa nhân và quả, phàm hể có một nguyên nhân tác động, tất nhiên có kết quả h́nh thành. Do đó người ta thường nói trồng ớt th́ được ớt, trồng đậu th́ được đậu.

II.- Những đặc điểm về nhân quả :

1) Nhân quả là một định luật hiện thật : Định luật nhân quả do đức Phật chỉ bày trên 2500 năm trước, sau nầy Khoa học cũng thừa nhận, áp dụng một phần định luật nhân quả trong các ngành của khoa học.

2) Nhân quả chi phối tất cả : Mọi sự vật " có " đều là kết quả của nhân, cho nên nhân quả chi phối tất cả.

3) Nhân quả là một định luật rất phức tạp : Nhân đă có th́ quả phải thành nhưng đi từ nhân đến quả c̣n phải có duyên, nếu duyên thay đổi th́ quả phải thay đổi ít nhiều, cũng đồng thời trồng một giống lúa mà chỗ thời trúng, chỗ thời thất, chỗ hột to, chỗ hột nhỏ, chỗ lúa mọc, chỗ lúa không mọc ... Định luật nhân quả rất phức tạp.

III.- Sự tương quan giữa nhân và quả :

1) Một nhân không thể sanh ra quả : Một sự vật trong vũ trụ do nhiều nhân duyên h́nh thành, cho nên không có một nhân nào tự nó có thể tác thành kết quả được nếu không có những nhân khác hổ trợ.

2) Nhân nào quả nấy : Chúng ta biết rằng trồng ớt th́ được ớt chớ không thể trồng ớt mà được đậu, một người làm lành sẽ gặp lành, làm dữ sẽ gặp dữ.

3) Trong nhân có quả, trong quả có nhân : Nhân quả là một chuỗi dài, quả hôm nay có là do nhân đă gieo từ trước và quả hôm nay cũng vừa là nhân của quả ở vị lai. Ví dụ: Anh A giàu có, đang làm phước, cứu giúp những người nghèo khó, gặp cảnh nạn tai. Vậy anh A hiện nay đang giàu có là quả của nhân kiếp trước bố thí, cúng dường Tam bảo. Kiếp nầy anh lại làm phước cũng là nhân để có quả giàu có cho kiếp sau.

4) Nhân có năng lực tạo thành h́nh tướng : Có gỗ, đinh ( nhân ), cưa, búa, đục, công thợ ( duyên ) làm ra bàn ghế, đến khi gỗ hay đinh mục bàn ghế hư hơng làm củi chụm lửa hay ném bỏ. Như vậy nhân không c̣n th́ sự vật tan ră theo luật khác : thành, trụ, hoại, không.

IV.- Sự liên lạc giữa nhân và quả :

1) Nhân quả đồng thời : Nhân vừa phát khởi, quả đi liền theo, như đánh chuông liền nghe tiếng, như vậy quả theo liền với nhân chớ không đợi thời gian lâu.

2) Nhân quả trong hiện tại : Chúng ta tạo nhân trong đời nầy th́ kết quả cũng trong đời nầy, chẳng hạn như trồng cây dừa ta được dừa có trái, trong đời người ta ăn ở hiền th́ gặp việc lành, ở ác gặp việc dữ.

3) Nhân quả nhiều đời : Nhân tạo từ đời trước hay những đời trước, đời nầy đủ thuận duyên mới có kết quả, nhân tạo trong đời nầy chưa đủ thuận duyên chưa có kết quả trong hiện tại, sẽ có kết quả ở kiếp sau. Có người ăn hiền ở lành, luôn luôn gặp dữ, việc dữ ấy là do nhân đă gieo từ nhiều kiếp trước nay có đủ duyên thành kết quả, c̣n việc ăn ở hiền lành trong kiếp nầy chưa có đủ duyên hay c̣n phải bị trả những quả của kiếp trước rồi những kiếp sau mới gặt được kết quả do kiếp nầy gieo, cho nên nh́n nhân quả theo khía cạnh tức thời, không thể giải thích được luật nhân quả phức tạp như thế.

V.- Những thí dụ về nhân quả : Nhân quả là sự thật, tất nhiên mọi sự vật không ra khỏi định luật nhân quả.

1) Nhân quả nơi hiện cảnh : Nắng lâu ngày thành hạn hán, cây cỏ thiếu nước sẽ tàn úa, chết. Mưa lâu ngày có nhiều nước sẽ thành nước lũ, ngập lụt.

2) Nhân quả nơi tự thân : Thân thể là sự kết hợp của các tế bào, bốn đại và năm uẩn, người khoẻ mạnh do ăn ở theo phép vệ sinh, điều độ.

3) Nhân quả nơi tự tâm : Trí thức con người cũng chịu sự chi phối của định luật nhân quả, suy tư điều lành th́ tâm tánh thuần thục, suy nghĩ điều ác th́ trí tưởng thấp hèn, học hành th́ trí tuệ mở mang.

VI.- Sự ứng dụng lư nhân quả : Hiểu được định luật nhân quả, cố gắng thực hành theo th́ có nhiều lợi ích :

1) Lư nhân quả làm cho chúng ta thấy sự thật : Đức Phật dạy cho người Phật tử biết định luật nhân quả để hiểu rỏ sự tương quan giữa nhân và quả nhờ vậy chúng ta biết được sự thật không có sự vật nào có mà không do nhân tạo ra, nhân đă tạo ra không sớm th́ chầy phải có kết quả không thể sai khác được.

2) Hiểu rơ định luật nhân quả, tránh mê tín dị đoan. Không tin nơi thần quyền : Định luật nhân quả nói rơ, hể gieo nhân th́ có quả, những hoàn cảnh tốt, xấu xăy ra cho bản thân hay gia đ́nh ta không do Phật hay một đấng thần quyền nào ban phước và giáng họa được, tất cả đều do ta gieo nhân từ trước hiện tại chỉ là kết quả của nhân đó.

3) Người hiểu lư nhân quả không chán nản, trách móc : Hiểu rơ lư nhân quả rồi, gặp những hoàn cảnh trái ngang, khổ đau chúng ta không chán nản, trách móc, trái lại chúng ta hiểu rằng ḿnh đă gieo nhân nay phải gặt quả, không trốn tránh.

4) Người hiểu lư nhân quả luôn luôn ăn ở hiền lành : Hiểu được nhân quả, tin được lời Phật dạy rồi, người Phật tử quyết chỉ làm lành, tu nhân, tích đức mà thôi dù có gặp phải hoàn cảnh khó khăn nào.

VII.- Quyết Nghi : Nhiều trường hợp xảy ra, thấy có vẻ trái ngược, người ta không thật tin vào định luật nhân quả. Chẳng hạn như :

1) Tại sao người ăn hiền ở lành gặp dữ, kẻ ăn ở độc ác gặp lành : Ở đời người ta thường lấy những trường hợp nầy ra để so sánh, thật ra nhân quả có khi xảy ra đồng thời, có khi chẳng xảy ra đồng thời. Đời trước gieo nhân đời nầy mới thuận duyên có kết quả, đời nầy đă gieo nhân mà chưa đủ thuận duyên nên chưa có kết quả, cho nên kẻ ăn hiền ở lành cững như kẻ hung dữ đă gieo nhân nhưng mà duyên chưa đủ nên quả chưa tới. Người ta cũng vẫn thấy kẻ làm dữ gặp dữ, kẻ tu nhân tích đức luôn luôn gặp lành.

Khoảng năm 1970, gần châu thành Long An, khu mộ Nguyễn Huỳnh Đức, có một anh lính, là con bất hiếu, rượu chè be bét. Một hôm say rượu, về nhà t́m người mẹ già, bà ta nghèo mà c̣n phải nuôi con dại của anh ta, bảo mẹ đưa tiền cho anh ta mua rượu uống, bà mẹ không có tiền đưa, anh ta xách dao rượt mẹ, trời đang mưa, bà mẹ chạy băng qua cánh đồng, anh ta rượt theo, " trời trồng " anh ta ở thế đang cầm dao rượt mẹ. Người ta không thể nào hạ anh ta nằm xuống, đành phải xây mộ đứng, âu cũng là để làm gương cho những kẻ bất hiếu, hung tàn, bạo ngược ở đời nay. Báo chí Sàig̣n thời đó có đăng tin nầy.

Người xưa có câu :

 
Thiện ác đáo đầu chung hữu báo,
Chỉ tranh lai tảo dữ lai tŕ.

Nghĩa là : Việc lành hay việc dữ đều có quả báo, chỉ khác nhau đến sớm hay muộn mà thôi.

2) Có những việc : Tại sao cha làm con chịu hay con làm cha chịu liên can ? Theo Phật dạy th́ nghiệp báo có hai thứ : Biệt nghiệp và cọng nghiệp. Biệt nghiệp là nghiệp riêng của từng người, như kẻ giàu, người nghèo ... C̣n cọng nghiệp là nghiệp chung của mọi người, chẳng hạn như nhiều người Việt nam đă phải rời bỏ quê hương để ra nước ngoài sau năm 1975. Cho nên sách có câu :

Nhất nhơn tác phước, thiên nhơn hưởng,
Độc thọ khai hoa, vạn thọ hương.

Nghĩa là : Một người làm phước, ngàn người được hưởng, một cây trổ hoa ngh́n cây được thơm lây.

VIII.-Kết luận : Lư nhân quả là một định lư tất nhiên, mọi sự vật cấu thành, mọi hoàn cảnh phước, họa, sang, hèn, vinh, nhục đều do nhân quả mà ra, hiểu rơ nhân quả để chúng ta gắng tu học, ăn hiền ở lành, gieo nhân tích đức, chẳng những cho ḿnh cho c̣n cho con cháu ḿnh hưởng, chúng ta phải tinh tấn làm theo lời Phật dạy :

Chư ác mạc tác,
Chúng thiện phụng hành,
Tự tịnh kỳ ư,
Thị chư Phật giáo.

Nghĩa là :

Đừng làm các điều ác,
Các điều thiện nguyện làm,
Tự thanh tịnh ư ḿnh,
Ấy lời chư Phật dạy.

Ngày ngày tinh tấn trong tu học, được như vậy, chúng ta đang đi nhanh trên con đường giải thoát, làm cho tốt đạo đẹp đời, phải có ḷng tin vững mạnh nơi lư nhân quả.

Louisville, 28-9-1996

Sách tham khảo :

Minh Châu, Thiên Ân, Chơn Trí, Đức Tâm Phật Pháp Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam xuất bản, Sàig̣n, 1951.
Thích Thiện Hoa Phật Học Phổ Thông THPGTP HCM, Việt Nam. 1989

Trở về Mục Lục Phật Pháp